KOMŞULUK HAKLARI

 

                                                                                     

                                                                                        Rıfat ORAL

                                                                                                Selçuk Dini Yüksek İhtisas Mrk.

                                                                                                  Arapça ve İslâm Hukuku Öğr. Gör.

 

 

21. yy.da komşu olmak çok zor!.. Gökdelenler, süpermarketler ve koşuşturan insanlar… Ellerinde fesfoodlar ve colalar... Aynı sitede yaşadıkları halde birbirlerini tanımayan komşular… Bu yüzyılın hafızalarda kalan en vahim fotoğrafları işte bunlar..

Toplumsal hayatı yeniden kurgulamak gerekir. İnsanlarla beraber yaşamak; paylaşmak, fedakârlık ve haklara saygılı olmak demektir. Söz konusu haklardan birisi de komşuluktur. Beraber yaşayan insanların birbirlerini anlamaları ve empati yapmaları[1] gerekir. Ama insanların birçoğu bencildir. Kendilerinden başkasını düşünmezler. Bencilliğin günümüzdeki en tipik yansıması gürültü kirliliğidir. Televizyon sesleri sonuna kadar açılır, çocuklar komşuların rahatsız olmasına aldırmaksızın evde futbol oynar veya güreş tutarlar... İşte bu noktada anne ve babaların sorumluluk bilinci taşıması gerekir. Takva, bu açıdan başkalarını rahatsız etmemektir.

  

2-Hadislerde Komşuluk: Peygamber Efendimiz hayatı çok iyi analiz eden bir kişiydi. Bize nakledilen hadislerde komşuluk konusu bütün yönleri ile incelenmiş ve bazı tavsiyelerde bulunulmuştur. Çünkü aileden sonra en yakın sosyal çevremizi komşular oluşturmaktadır. Buna göre yapılması gereken şeyler:

 a-Komşuya karşı sürekli iyi davranmak: "Cebrail (a.s) durmadan bana komşuya iyilik etmeyi tavsiye etti. Hatta öyle ki, komşuyu komşuya mirasçı kılacağını zannettim" buyurur. (Buhârî, Edeb, 28; Müslim, Birr ve Sıla, 140: 141; Tirmizi, Birr, 28; İbn Mace, Adeb, 4)

b-Onu rahatsız etmemek: "Müslüman, diğer Müslümanların elinden ve dilinden emin oldukları kişidir." (Buhârî, İmân, 3-4; Müslim, İman, 64-66)

"Şerrinden komşusunun güveninde olmadığı kimse gerçek mü'min olamaz." (Buhârî, Edeb, 29; Müslim İman, 73; Tirmizî, Kıyame, 60; Ahmed b. Hanbel, I, 387, II, 288, 336, 373, III, 154).

Mehmet Akif'in dediği gibi:

Komşulardan sıkılın, tezden atın naraları;

                       Büsbütün sustururum sonra, çıkarsam yukarı!

c- Ona ikramda bulunmak:    "Ey Ebû Zer! Çorba pişirdiğinde suyunu bol koy ve komşunu da gözet." (Müslim, birr 142,143; Dârimî, at'ime 37 .)

d- Ona küsmemek: "Müslümanın kardeşiyle üç günden fazla konuşmaması helâl değildir." (Buhârî edep 57, 62, isti'zân 9; Müslim, birr, 23, 25, 26; Eb0 Dâvûd, edep 47; Tirmizî, birr 21, 24))

 e- Onun haklarına riayet etmek: "Müslümanın Müslüman üzerindeki hakkı altıdır: Karşılaştığında selam verir, davetine icabet eder, aksırdığı zaman Elhamdülillah derse Yerhamükallah der, hastalandığında ziyaretini yapar, öldüğünde cenazesinin ardından yürür kendisi için sevdiğini o kardeşi için de sever." (Tirmizi, Edeb, 44 (2736); Dârimî, İstizan: 5; İbn Mâce, Cenaiz: 43)"

f- Kocası olmadığında kadının evine gitmemek: Amr b. Âs şöyle dedi: "Rasûlullah (s.a.v.), kocalarının izni olmadan kadınları ziyaret etmeyi bize yasakladı” (Tirmizi, Edeb, 30 (2779))

g- Fedakâr olmak: "(İyi bir) komşu, duvarına (zarar vermediği takdirde) diğer komşu­sunun kiriş çakmasını engellemez." (Buhari, Mezalim 21; Müslim, Müsakat 136 (1609))

h- Şufa hakkına riayet etmek: Bir kişi kendi mülkü gayr-ı menkulü satmak istediğinde öncelikle komşusuna teklif etmesi gerekir. "Komşu, komşusunun malında şuf'a hakkına sahiptir." (Ahmed, III/303 (Ş. Arnavud: Sahih); Ebû Davud, İcare 75 (3518), (Elbani: Sahih); Tirmizi, Ahkam 32 (1369); İbn Mace, Şuf’a 2 (2494))

"Komşu, (satılan eve) bitişik olması nedeniyle onu satın almada öncelik hakkına sahiptir." (Buhari, Hiyel 14)

ı- Komşuyu küçümsememek: "Ey Müslüman kadınlar! Komşu komşuyu, (verdiği) bir koyun paçası için de olsa tahkir etmesin." (Buhari, Hibe, 1; Müslim, Zekât 90 (1030))

j- Empati yapmak: Peygamberimiz haklara saygıyı imanın kemali ermesinde temel şart olarak görür. "Bir kişi kendi için istediğini komşusu veya kardeşi için istemedikçe (tam) iman etmiş olmaz." (Buhari, İman 6; Müslim, İman 72 (45); Lafız Müslim'e aittir.)

 

3-Sosyolojik Açıdan Komşuluk: Ev, işyeri, arazi, köy, şehir ve ülke bakımından yakın olanların birbirlerine göre konumlarına komşuluk denir. Bu açıdan bakıldığında komşuluğun ne kadar geniş kapsamlı, hatta ulusal ve evrensel ölçekte olduğunu anlarız. Komşuluk deyice, sadece ev komşuluğu anlaşılmaz. Esnafın dükkan komşuluğundan tutun da, sakinlerin köy veya şehir komşuluğuna, hatta ulusların ülke komşuluğuna kadar uzanan geniş bir yelpaze... Aileler ile toplumun en küçük parçaları anlaşılır. Bu parçaların birleştirilmesine ve küçük gruplar oluşturulmasına da komşuluk denir. Klasik kitaplarda en az 40 ev ile komşuluk hakkı belirlenmektedir. Sokak ve mahalle komşuluğu düşünüldüğünde bu sayının bu kadar kabaracağını anlarız. Ama günümüzde dev siteler/gökdelenler kurulmuş. Daha toplu halde yaşıyorlar Ama kendi sitelerindeki komşuları bile zor tanıyorlar. Bu açıdan düşünüldüğünde yukarıdaki sayının ne kadar azaldığı ortaya çıkar.

Önceki yıllarda yada asırlarda nüfus sayısı azdı, ama komşuluk sınırı daha genişti. Günümüzde ise nüfus sayısı attığı halde komşuluk sınırı daha da daralmıştır. Bu görüntülerden nüfus sayısı ile komşuluk sınırının birbirlerine ters orantılı olduğunu düşünmeyin. Asrımızda komşuluk sınırlarının oldukça daralmasını/küçülmesini ahlâki ve dini değerlerin zayıflamasına bağlamak daha doğru olsa gerek. Çünkü batı toplumlarına baktığınızda komşuluk ilişkilerinin zayıfladığı, hatta yok olmaya yüz tuttuğunu görürüz. Onlar her ne kadar bilim ve teknolojide gelişmiş olsalar da manevi yapılarının buharlaştığı gözlenmektedir. Bir toplumun manevi yapısı onun ruhunu temsil eder. Maneviyatı sökülüp çıkartılmış bir toplum, ruhu alınmış bir cesede benzer. Bir toplumun mozaik yapısı maneviyat ile parçalanmadan korunur. Ama ırkçılık ve etnik milliyetçilik bir yere girerse koskoca toplumu parçalar ve çökertir. Dışımızdaki gayr-ı müslim devletlerin de istediği budur. Ümmetin daha da bölünmesi, daha küçük parçalara ayrılması, sonunda onları dişine uygun lokmalar haline gelmesi korkunç sonun geldiğinin işaretidir. Bu sebeple ufak hesaplar yerine ümmet bilinci bağlamında vahdetimizi nasıl koruruz, üzerinde yoğunlaşmalıyız. Güzel bir elma düşünün. Büyük ve kıpkırmızı. Ama kestiğinizde içinin çürümeye başladığını görürseniz onun güzelliğinin ne hale geldiğini anlarsınız. İçimizdeki hastalıkları tedavi etmeli ve İslâm kardeşliğini yeniden düşünmeliyiz/yaşamalıyız.

Sonuç olarak iyi komşuluğun faydası mutlu bir hayat ve güçlü/uzun ömürlü bir toplumdur. Bu nedenle Allah Rasûlü şöyle buyurur: "İyi komşuluk ve güzel ahlâk ömrü uzatır." (Ahmed, VI/159 (Ş. Arnavud: Sahih)). Ömrün uzaması; bereketlenmesi ya da sayısal olarak uzaması şeklinde anlaşılabilir. Bu gerçeği kişisel ve toplumsal olarak düşünebiliriz. Şimdi düşünelim, acaba biz iyi bir komşu muyuz? Aşağıdaki anketle kendimizi deneyelim. Bakalım komşuluktan kaç puan alacağız!..

1-Karşılaştığınızda komşunuza selam verir misin?

a-Hiç vermem (0)

b-Devamlı veririm (10)

c-Bazen veririm (5)

d-Görmezden gelirim (-5)

 

2-Halini-hatırını sorar mısın?

a-Hiç sormam (0)

b-Devamlı sorarım (10)

c-Bazen sorarım (5)

d-Sormayı sevmiyorum (-5)

 

3-Hasta ise ziyaret eder misin?

a-Hiç ziyaret etmem (0)

b-Devamlı ziyaret ederim (10)

c-Bazen ziyaret ederim (5)

d-Ziyareti sevmiyorum (-5)

 

4-Musibet anında üzüntüsünü paylaşır mısın?

a-Hiç paylaşmam (0)

b-Devamlı paylaşırım (10)

c-Bazen paylaşırım (5)

d-Paylaşmayı sevmiyorum (-5)

 

5-Sevinçli günlerinde tebrik eder misin ve sevincine katılır mısın?

a-Hiç katılmam (0)

b-Devamlı katılırım (10)

c-Bazen katılırım (5)

d-Katılmayı sevmiyorum (-5)

 

6-Kusurlarını affeder misin?

a-Hiç affetmem (0)       

b-Devamlı affederim (10)

c-Bazen affederim (5)      

d-Affetmeyi sevmiyorum (-5)

 

7-Çocukların gürültü edip komşunuzu rahatsız etmesini engeller misiniz?

a-Hiç engellemem (0)   

b-Devamlı engellerim (10)

c-Bazen engellerim (5)     

d-Engellemeyi sevmiyorum (-5)

 

8-Çöpleri evinin önüne atar mısın?

a-Hep atarım (0)           

b-Hiç atmam (10)

c-Bazen atarım (5)           

d-Atmayı seviyorum (-5)

 

9-Ayıp ve kusurlarını örter misin?

a-Hiç örtmem (0)          

b-Devamlı örterim (10)

c-Bazen örterim (5)          

d-Örtmeyi sevmiyorum (-5)

 

10-Bir yere gittiği zaman evine göz-kulak olur musun?

a-Hiç olmam (0)           

b-Devamlı olurum (10)

c-Bazen olurum (5)          

d-Olmayı sevmiyorum (-5)

 

11-Aleyhinde konuşulmasına mani olur musun?

a-Hiç olmam (0)           

b-Devamlı olurum (10)

c-Bazen olurum (5)          

d-Aleyhinde konuşulmasını istiyorum (-5)

 

11-Gizli hâllerini araştırır mısın?

a-Hep araştırırım (0)     

b-Hiç araştırmam (10)

c-Bazen araştırırım (5)     

d-Araştırmayı seviyorum (-5)

                          

12-Çocuğuyla konuşurken sevgi ve şefkat gösterir misin?

a-Hiç göstermem (0)     

b-Devamlı gösteririm (10)

c-Bazen gösteririm (5)     

d-Sevgi ve şefkati sevmiyorum (-5)

 

Aldığınız notları toplayın ve aşağıdaki sonuçlar ile kendi konumunuzu belirleyin:

Sıfırın altında- Tehlikeli bir komşusunuz

0-55 – Kötü bir komşusunuz

60-70 – Orta halli bir komşusunuz

75- 90 – İyi bir komşusunuz

95-120 – Mükemmel bir komşusunuz (Tebrikler!..)

 

 



[1] Empati: Kendini karşıdakinin yerine koymaktır.  

Önceki Sayfa